droomtuinieren deel 77: van rode besjes en roze rozen

Op de vroege pinksterochtend is het nog lekker koel: ik fiets naar de tuin langs stille straten. Mijn perenboompje krijgt als eerste een flinke gieter water, de tweede gaat naar de rozen in de bak en een bijna verdroogde jonge boerenjasmijn. Het water in de oude regenton stinkt – maar al omdenkend ontdek ik dat het zowaar goed nieuws is: omdat deze niet afgedekt is zijn er bladeren in gevallen die verrottend er een prachtige gier van hebben gemaakt. Dubbel voedzaam dus. Hoewel mijn nieuwe (dichte) regentonnen nog worden aangesloten, zal ik deze ernaast houden als gierfabriekje! Deze week maak ik kruidenvakken schoon van ongewenst bezoek. Ik laat de bodem met rust en werk met de schaar, ik knip alles wat ik er niet in wil tot mulch, behalve braam en brandnetel (die gaan afgeknipt opzij zodat ik met mijn handen in de grond kan werken). De hyacintenbolletjes graaf ik uit. En de twee akkerkolen die ik ontdek laat ik staan: fijne cadeautjes die ik nog niet kende. Akkerkool heeft mineraalrijke grond nodig en is gevoelig voor vervuiling van zware metalen in de grond - het is dus een bio-indicator, een goed teken om hem hier aan te treffen. Met de vezels van blad en stengel kun je ook papier maken en er zijn tal van medicinale toepassingen bekend in meerdere culturen. Blad, stengel en bloem zijn eetbaar en ik oogst wat van de onderste bladeren voor thuis. Eerst verder, met pauzes tussendoor omdat mijn longen niet echt meewerken. De corsicaanse munt en vaste rucola lijken verdwenen, maar de za’atar oregano, peterselie en twee soorten salie staan een uurtje later weer gezond en wel in de zon, zonder concurrentie van hoger spul. Als het warmer wordt hou ik het zelf voor gezien: ik ga thuis akkerkool proeven! (Ik maakte een salade, en het smaakt een beetje naar iets bittere radijs. Deze plant mag blijven.)

Te weinig tuintijd, een weekje regenachtig en dan de zon eroverheen… dan kom je op je tuin en lijkt de boel ontploft! De blauwe wilde hyacintjes hebben plaatsgemaakt voor gele lissen en boterbloemen. De peterselie is doorgeschoten tot een meter en staat bijna in bloei, de venkel- en rozemarijnkleuterplantjes hebben de winter prachtig overleefd en de appelboom wordt omringd door flinke alliums. Ik moet mijn kruiden opzoeken en herontdekken want overal groeit zevenblad, hier en daar ook heermoes en ik heb een heus soepveldje aan brandnetels staan. Ik maak een begin met mijn beproefde ‘wieden met de schaar’ bij de eerste twee – of wel chop’n’drop. Van de brandnetels wil ik ook echt soep maken, want er is weinig zo lekker voorjaarsachtig. Ik knip alleen de zachte toppen, door met mijn schaar de stengel vast te houden op de goede plaats en opzij te buigen tot boven mijn emmertje… en dan pas verder te knippen. Geen handschoen nodig! De rest van de plant knip ik klein naar onder toe en laat de stukjes ter plekke vallen. De andere netels mogen blijven staan voor een volgend maaltje, maar niet voor mij alleen: de brandnetel is een van de belangrijkste waardplanten voor de rupsen van meerdere vlinders: zonder brandnetel geen kleine vos of atalanta, en flink minder dagpauwoog en gehakkelde aurelia (wat mij betreft de mooiste, met de leukste naam). Eenmaal thuis smoor ik een uitje en wat knoflook, hak een geschrobd (ongeschild) aardappeltje erbij plus de afgespoelde brandneteltoppen. Ik kook alles gaar met homemade groentebouillonpoeder, staafmixer erdoor en binnen tien minuten is mijn soepje heerlijk.

De voorbereidingen voor de Open Dag zijn in volle gang. Samen met VELT zijn er heel wat volkstuincomplexen en andere ecologisch werkende helden die hun hekken wijd openzetten op zaterdag 6 juni. Op ‘mijn’ Zonnegaarde kun je ook deelnemen aan rondleidingen door een echte IVN-gids langs alle bijzondere plekjes waar we de natuur helpen, of aan de workshop Ode aan de Paardenbloem, vol weetjes en proeverijtjes. Meerdere leden stellen ook hun tuin open, en hoewel mijn droomtuin nog niet eens in de richting van ‘af’ komt vormde dat laatste juist de reden om ook daaraan mee te doen. Het is heerlijk om erover te schrijven – en dus ook te praten – hoe je een dichtgegroeid doornroosjesbos kunt aanpakken op een ecologisch goede manier, hoe je tot een beplantingsplan komt en wat voor droomwensen je allemaal in een volkstuin kunt realiseren. En natuurlijk is een kijkje in het sprookjeshuisje altijd de moeite waard (al is het voor sommigen alleen al fijn om te zien waarom ze zelf liever een ‘af’ huisje zouden kiezen!). Gluren bij de buren, én struinen door de tuinen ineen, zoiets! Mijn tuin is net als het hele complex open van 10 tot 16 uur: ik hoop je te zien!

Volop bruidsbloesemende meidoorn die ook nog eens zo heerlijk ruikt, en nóg meer wilde hyacintjes: de tuin in lentetooi! Ook nog eens met de beukenhaag, die je juist nu zo mooi ziet veranderen van herfstbruin naar lentegroen. De oude droge bladeren blijven de hele winter aan de struiken, en worden pas in het voorjaar van hun plaats geduwd door het nieuwe blad – dan heb je een echte tweekleurenstruik. Na de buien van afgelopen nacht en de natte voorspellingen van komende week durf ik het aan en plant er mijn babyperenboompje voor, dat er zo prachtig gezond, stoer en stevig uitziet en nu rustig mag opwarmen op zijn nieuwe plekje – met dank aan kwekerij Bastin . Het voelt alsof ik de afgelopen maanden alleen maar aan het opruimen was maar eindelijk, eindelijk is ook dit stukje van de tuin vrij van het knothout van de wilgen en kan ik verder met aanplanten: hoe heerlijk! Volgende keer komt er rabarber bij en de roze aalbes Gloire des Sablons om er een extra lieflijk hoekje van te maken. Ondertussen bezoek van Nanna die betoverd het huisje verkent en Roger die mijn snoeizaag terugbrengt, het oude bistrotafeltje voor me op z’n plaats sjouwt en en-passant de dakgoot van bladeren ontdoet – bij dit eftelinghuisje is daar niet eens een trapje bij nodig! Rechts naast me zijn de buren vrolijk aan het werk met het opschonen van de moestuin, en vanmorgen had ik vruchtbare overleggen met de werkgroep Natuurlijk Tuinieren en de redactie van ons ledenblad, over de aankomende open dag op 6 juni: vandaag zit vol indrukken en ik spring mee, van de hak op de tak. Ik zaag een boompje op de erfgrens om voor de nieuwe takkenril, en knip uit alle geur- en kleurovervloed een boeket voor thuis. En dan rust.

droomtuinieren deel 72: de zwartmoeskervel bloeit! Zwartmoeskervel is een tweejarige plant die zich lekker uitzaait, De kleine selderijachtige plantjes komen al op in januari en groeien (als ze niet in de soep gaan) uit tot schermbloemige reuzen, drogen in de wintertuin als mooie staketsels met zwarte zaden, die op de grond vallen en pas anderhalf jaar later ontkiemen… waarna alles zich herhaalt. Wie het voor het eerst zaait, slaat dus na de eerste oogst een jaartje over, maar vanaf dat moment ontkiemen er elk jaar zoveel zaadjes dat het een vaste plant lijkt. En het uitzaaien los je op door hem overal waar je hem niet wilt te plukken en op te eten. Net zo lekker als brandnetel en zonder prikkels te oogsten, zowel stengel als blad van de jonge plant. Later verhout hij meer, maar ook dan is het blad nog lang lekker. Wat je laat staan, is prachtig met geelgroene bloemschermen, druk bezocht door insecten. En vervolgens de zwarte zaden die ook eetbaar zijn - maar waar ik persoonlijk nog geen smaak aan heb kunnen ontdekken. Ik experimenteer verder, maar voorlopig vind ik het al goed genoeg dat ze wintervoer voor vogeltjes vormen, en natuurlijk (eenmaal op de grond gevallen) voor de oogst van twee jaar later zorgen. Een boeket van de schermen, vers of gedroogd met zaden is ook nog eens superdecoratief: ik ben fan van deze uitzaaier. Trek in zwartmoeskervelsoep? In blog 61 vind je het recept!

Op mijn tafel staat een heerlijk geurend miniboeketje: seringen en hyacintjes uit de tuin en alles is paarser dan paars. Perfect. De tuin is opklimmend in schoonheid, elk bezoek weer. Naast de nu volop bloeiende sering staat de meidoorn in frisgroen blad, met op de achtergrond de grote es die ook begint. Achter het huisje een prachtig donkerbladige esdoorn. De magnolia doet nog dapper donkerroze mee, terwijl het knoestige appelboompje nu half lentegroen, half bruidsbloesem laat zien. Dat alles boven een tuin propvol paarsblauwe wilde hyacintjes, tegen een strakblauwe lucht. Dan maakt het niet meer uit wat je nog te doen hebt… Gewoon stoeltje naar buiten, en genieten.

de laatste weken kwam er een veld bolletjesgroen op in de tuin dat ik niet meteen herkende… maar vandaag was dat zoveelste cadeautje ontluikt: bluebells, wilde hyacintjes – hoe leuk! Wanneer ze zijn uitgebloeid zal ik wat er opkwam in de kruidenvakken verplaatsen naar net-ernaast, voor nu geniet ik, zittend op een stapel stenen in de zon. En eerder vandaag bestelde ik een perenboom. Vorige herfst wilde ik graag een nashi-peer, maar die was niet meer in zuilvorm leverbaar… en meer past echt niet in mijn droomtuintje. Ik liet het rusten. En nu dan een ‘gewone’ zuilpeer besteld – en het is wonderbaarlijk hoe blij ik daar ineens van word, meteen na het bestellen. Een perenboom! Voor mij is het de kindertijdboom, de boom in het achtertuintje, waar we jaren peren van plukten. Tot hij moest worden omgezaagd, en ik heb geen idee meer waarom. Stormschade? Ziekte? Feit is dat mijn ouders eerder snoeibang dan zagerig waren dus het zal echt noodzakelijk zijn geweest. Maar vervolgens bleef er een stomp staan… een stammetje van een ruime meter hoog en een doorsnede van ik schat dertig centimeter. En dat bleef gewoon dienst doen voor hetzelfde doel als altijd (los van de perenoogst): het was de droogplaats voor onze gymschoentjes. De witte canvas schoentjes die mijn moeder regelmatig, als er niet meer tegenaan te schrobben viel, met een speciaal flesje witsel behandelde. Vervolgens mochten ze aan hun veters aan de onderste tak drogen – en later dus bovenop het stammetje. Het beeld staat me zo scherp voor ogen dat ik een foto ervan denk te herinneren… Maar die zit dus alleen in mijn hoofd 😉. Er is een perenboom onderweg naar mijn tuin. En ik ben blij!

Ik pluk elk jaar weer paardenbloemen – een beetje in eigen tuin, een beetje van andere veilige plekjes, zoals een hondenvrij park. Bij wildpluk is het zaak nooit de eerste of de laatste te zijn, en eerlijk te delen – met wie of wat dan ook. De mate van overvloed (en niet je wens) bepaalt hoeveel je scoort, je bewustzijn is belangrijk. De gele bloemblaadjes mogen van de groene bloembodems af: groen is bitter. En dit is meteen het meest arbeidsintensieve werkje van het hele recept – en daardoor perfect om mindful te doen, in alle rust in het voorjaarszonnetje. Verder werk ik zoals met alle bloesem (denk aan vlierbloesem): 1. Niet wassen, het stuifmeel heeft de smaak. 2. Heel rustig schuddend met je hand de bloemblaadjes in een brandschone emmer leggen (zo kan kruipend bezoek verdwijnen). 3. Alles 24 uur net onder water zetten met een deksel erop – het liefst in het zonnetje. Tel de liters water die je toevoegt en leg per twee liter een biologische citroen of sinaasappel met schil in schijven bovenop. 4. Was de volgende dag jampotjes en deksels brandschoon in heet sop, en leg ze in een met kokend water gevulde teil of spoelbak tot je gaat vullen. (Nee: steriliseren hoeft niet, want zodra je ze uit het water haalt zijn ze niet steriel meer). 5. Zeef het paardenbloemvocht in een pan, door een katoenen doek (zonder wasverzachter, omdat dat onnodig is, vaak pfas en microplastics bevat én gif voor je gelei 😉). 6. Voeg voor elke liter vocht 1 kilo geleisuiker toe, of gebruik 1 kilo gewone suiker en 10-15 gram appelpectine. Breng al roerend aan de kook en laat een paar minuten koken. Vul de jampotjes en draai meteen het deksel erop. NIET op de kop zetten zoals vroeger: de dekselvoering is nu anders, waardoor er plastic in je voedsel lekt). Gewoon rechtop is goed genoeg: de deksels gaan zeker vacuüm ploppen! Afgekoeld en vacuüm blijven ze zeker twee jaar goed, na openen nog een maand in de koeling houdbaar. PS: glazen potjes kun je eindeloos hergebruiken, check wel of de rand nog gaaf is. Deksels gaan nog wel een keertje mee – nieuwe koop je bijvoorbeeld bij www.dewerkbij.nl

Armeluishoning, vegan honing, paardenbloemgelei: is er iets lekkerder te verzinnen? Goudgele heerlijkheid op je geroosterde boterham! Toch wordt het steeds lastiger om veilige paardenbloemen te vinden (dus zonder hondenplas en uitlaatgas) en het is me helemaal een raadsel waarom er in veel tuindershoofden een alarmsignaal is geconditioneerd: waaaaaaaaaah een paardenbloem! Uitsteken die ellendeling! Ik doe het omgekeerd: ik zaai ze. Ik hoop op een zonnige rand vrolijk geel, die ik deel met de insecten en daarom zo laat mogelijk oogst (maar vóór ze in zaad schieten want van paardenbloempluis maak je geen paardenbloemhoning meer). Dat oogsten deden ze vanaf de middeleeuwen tot een eeuw geleden ook, met velden tegelijk: paardenbloemteelt was en is waardevol. En dat is ook de reden waarom je er gewoon zakjes zaad van kunt kopen, voor wie niet zelf wil verzamelen – bijvoorbeeld bij @cruydthoeck . De paardenbloem is daarnaast ook een dubbele ondersteuner van je overig groen: insectenlokker én voedselpomp! Pluk je de bladeren, dan heb je gratis molsla. Zoek maar op hoe exclusief en lekker dat is met een fijn bittertje. Helemaal als je een omgekeerde bloempot over de plant zet zodra je hem ontdekt in je gazon. Je conditioneert je alarmsignaal weg, terwijl de plant bleker, groter en zoeter uitgroeit (net als witlof en rabarber in het donker). Een gratis minimoestuintje tussen je gras! PS: volgende keer lees je hoe je zelf paardenbloemhoning maakt!